Zbliża się dzień Wszystkich Świętych. Na cmentarzu komunalnym w Górowie Iławeckim pojawiły się kartki przypominające o konieczności dokonania opłaty za „odnowienie” miejsca grobowego na kolejne 20 lat: 324 zł dla grobów dzieci i 540 zł dla dorosłych.
Wielu mieszkańców zaczęło pytać, skąd wynika taki obowiązek i jakie są jego konsekwencje w przypadku braku zapłaty.
Tymczasem w ogólnopolskich mediach zwraca się uwagę na przełomowe wyroki sądów administracyjnych, które kwestionują legalność podobnych opłat pobieranych w innych miastach.
Jak donosi portal Infor.pl:
„Opłaty pobierane przez cmentarze nielegalne. Polacy mogą domagać się od zarządców cmentarzy zwrotu pieniędzy. Zapadły przełomowe wyroki NSA i WSA.”
(źródło: Infor.pl, link w komentarzu)
Warto więc sprawdzić, czy opłaty stosowane w Górowie Iławeckim mają odpowiednią podstawę prawną. Zwróciłem się o pomoc do narzędzia analitycznego opartego na sztucznej inteligencji. Wyniki przedstawiam poniżej.
WAŻNE!
Niniejszy artykuł nie przesądza legalności opłat. Wnioski należą do Państwa.
Jeżeli Urząd Miasta chce się ustosunkować do tej kwestii, bardzo proszę o przesłanie swojego stanowiska do redakcji.
================= Analiza AI =================
Analiza uchwały RM Nr XLIII/285/2022
W Górowie Iławeckim pobierane są opłaty m.in. za:
– ponowne odnowienie miejsca po 20 latach,
– dochowanie do grobu,
– nadzór nad demontażem nagrobka,
– wjazd na cmentarz,
– opłaty eksploatacyjne,
– opłaty za korzystanie z miejsca na kolejne okresy 20-letnie.
Podstawą jest uchwała Rady Miasta Nr XLIII/285/2022 z dnia 25 maja 2022 r., która określa cennik za „korzystanie z cmentarzy komunalnych”.
Ustawa o cmentarzach a opłaty w Górowie
Najważniejszy przepis w tej sprawie:
art. 7 ust. 1-3 ustawy z dnia 31.01.1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych dopuszcza wyłącznie opłaty związane z pochowaniem zwłok, z zastrzeżeniem opłaty za użycie grobu (ust. 1).
Stanowisko sądów administracyjnych 2024–2025
Sprawy Olsztyna i Radomia dotyczyły analogicznych uchwał cmentarnych.
=====================================
– WSA Olsztyn (03.10.2024, sygn. II SA/Ol 621/24)
→ Gmina nie może ustalać żadnych opłat za korzystanie z cmentarza
– WSA Warszawa (12.03.2025, sygn. VIII SA/Wa 81/25)
→ Opłaty za odnowienie grobu i korzystanie z infrastruktury są nieważne
– NSA (sygn. III OSK 1704/22 i III OSK 242/23)
→ Gmina może ustalać tylko opłaty bezpośrednio związane z pochówkiem
Sądy wskazują, że ustawa o gospodarce komunalnej nie może rozszerzać katalogu tych opłat.
=================================================
Wniosek dla Górowa Iławeckiego:
Z analizy uchwały RM Nr XLIII/285/2022 wynika, że znajduje się w niej szereg opłat, które:
• wykraczają poza delegację ustawową,
• naruszają art. 7 ust. 2 ustawy o cmentarzach,
• są analogiczne do opłat już uznanych przez sądy za nielegalne.
W konsekwencji:
➜ istnieje bardzo wysokie prawdopodobieństwo, że ta uchwała zostałaby unieważniona przez WSA
➜ opłaty pobierane na jej podstawie mogą podlegać zwrotowi jako świadczenia nienależne
Co mogą zrobić mieszkańcy?
1. Zażądać od Gminy wskazania podstawy prawnej pobierania danej opłaty
2. Złożyć wezwanie do zaniechania naruszania prawa
3. Wnieść skargę na uchwałę do WSA w Olsztynie
4. Po unieważnieniu uchwały – wystąpić o zwrot opłat
Przedawnienie roszczeń cywilnych o zwrot nienależnego świadczenia wynosi generalnie 6 lat, ale dla świadczeń okresowych lub związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata (warto tę kwestię skonsultować z prawnikiem)
Skargę do sądu może złożyć każdy mieszkaniec, nawet jeśli nigdy nie płacił.
Znaczenie dla ochrony grobów bliskich
Nikt nie kwestionuje kosztów utrzymania cmentarzy.
Prawo wymaga jednak, aby publiczne opłaty:
• były pobierane wyłącznie na podstawie ustawy,
• nie były kreowane dowolnie przez gminy.
Sądy administracyjne przyjmują wprost, że brak opłaty prolongacyjnej nie może samoistnie stanowić podstawy do likwidacji grobu.
Podsumowanie
Opłaty pobierane na Cmentarzu Komunalnym w Górowie Iławeckim w części nie znajdują podstawy w ustawie i są wysoko ryzykowne prawnie.
Uchwała RM Nr XLIII/285/2022 zawiera zapisy analogiczne do już zakwestionowanych w innych miastach i istnieją wszelkie przesłanki, aby również ona została uchylona
