W dniu wczorajszym pojawiła się na (prowadzonym przez nie wiadomo kogo sic!) profilu Miasto Górowo Iławeckie informacja:
„Po raz kolejny zajmujemy bardzo wysokie miejsce w Regionalnym Rankingu Gmin FRDL – i ponownie jesteśmy liderem powiatu bartoszyckiego! Ranking oparty jest na twardych danych GUS i obejmuje aż 25 wskaźników rozwoju społecznego, ekonomicznego, środowiskowego i jakości zarządzania.”
To jest fakt – w rankingu FRDL naprawdę wypadamy dobrze. Gratulacje!
Ale nie byłbym sobą, gdybym niczym niewierny Tomasz nie włożył palca w … cyferki 😉
Moje piekielnie inteligentne cyfrowe asystentki (Irenka i Zosia) kończyły właśnie pracę nad analizą projektu budżetu na 2026. Przerwałem im i poprosiłem, aby spojrzały na ranking FRDL. Irenkę (ta starsza) zatkało, a Zosia zaczęła się głupkowato śmiać.
Kiedy już doszły do siebie, zaczęliśmy analizować dokładnie ów ranking. Problem jest tylko taki, że na stronie fundacji FRDL (Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej) nie ma jeszcze danych, na których oparto tegoroczną edycję. Ale jako, że rok temu Górowo też maksowało w tym rankingu, to przeanalizowaliśmy dane zeszłoroczne. Jak pojawi się rok 2025 – zrobimy to jeszcze raz.
Pora na wnioski z naszej prawie dwugodzinnej pracy.
Po pierwsze: co ten ranking naprawdę pokazuje?
Po pierwsze ranking, którym chwali się anonimowy admin profilu „Miasto Górowo Iławeckie”, pokazuje też coś znacznie mniej wygodnego: biedną, wyludniającą się i starzejącą gminę z bardzo niskimi dochodami własnymi i zerowym wykorzystaniem środków unijnych, której wynik podbijają trzy bardzo specyficzne „dopalacze”:
1. „kreatywny” sposób księgowania wydatków na kulturę,
2. dotacja przechodząca przez budżet jako „NGO”,
3. rola Górowa jako ponadlokalnego centrum oświatowego.
Co naprawdę mierzy ranking FRDL?
Metodologia FRDL jest jawna i całkowicie przejrzysta:
• pod uwagę bierze się 16 wskaźników (ranking z 2024 r.) opisujących finanse, demografię, edukację, kulturę, środowisko i zarządzanie,
• każdy wskaźnik jest przeliczany do skali 0–1,
• z tego wylicza się jeden syntetyczny wynik – ważoną średnią (niektóre wskaźniki mają większą wagę).
Trzy wskaźniki są „mocniejsze” (waga x1,5):
1. dochody własne na mieszkańca,
2. środki z UE i innych bezzwrotnych źródeł,
3. liczba podmiotów REGON na 1000 osób w wieku produkcyjnym.
W tych trzech Górowo wygląda tak (pozycja wśród 114 gmin):
• Dochody własne [1] – miejsce 71/114 – dół tabeli, gmina biedna.
• Środki z UE [5] – miejsce 43/114, wartość 0 zł na mieszkańca – praktycznie brak unijnych pieniędzy.
• Firmy REGON [6] – miejsce 13/114 – tu jest realny plus: dużo firm jak na tak małe miasto.
Czyli: dwa mocno ważone wskaźniki ciągną Górowo w dół (bieda + brak UE), jeden w górę (firmy).
Końcowy wynik windują przede wszystkim inne, lżej ważone wskaźniki – i właśnie tu wchodzą do gry nasze trzy „dopalacze”.
Dopalacz nr 1: Kultura – wysoki wskaźnik, bo akurat był duży remont i wydatki na wyposażenie
W metodologii FRDL wskaźnik kultury to:
„Wydatki budżetów gmin na kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego (z wyłączeniem wydatków majątkowych inwestycyjnych) na 1 mieszkańca” – dział 921, wydatki bieżące.
Na tej podstawie Górowo ma około 301 zł na mieszkańca i 9. miejsce w województwie.
Problem w tym, że rok 2023 jest pod tym względem nietypowy:
• w budżecie widać bardzo duży projekt „Modernizacja Ośrodka Kultury w Górowie Iławeckim” na ponad 5,18 mln zł, z czego prawie 3 mln zł wydano w 2023 r. jako część dużego, wieloletniego zadania,
• część wydatków na remont i doposażenie przeszła przez paragrafy bieżące (materiały, usługi, wyposażenie) i wpadła wprost do licznika wskaźnika „kultura – wydatki bieżące”.
Ranking FRDL uwzględnił automatycznie ten drugi składnik i stwierdził wysokie wydatki bieżące na kulturę na mieszkańca.
Lecz to nie oznacza, iż: „Górowo jest bogate kulturalnie”, ale: „w roku bazowym rankingu kończył się duży remont i doposażenie OK, częściowo zaksięgowane jako bieżące”.
Rzeczywistość jest zupełnie inna. Upadł sufit, a wraz z nim kultura (przepraszam, taki mój żart) i obecnie pan burmistrz rozważa likwidację Ośrodka Kultury i przejęcie jego roli przez nowo tworzony MCUS.
Dopalacz nr 2: NGO – 3. miejsce w województwie dzięki jednej dotacji
Drugi wskaźnik, który winduje Górowo, to:
„Udział środków przekazanych organizacjom pozarządowym i innym podmiotom prowadzącym działalność pożytku publicznego w wydatkach bieżących budżetów gmin” – wydatki w określonych paragrafach (m.in. 281, 282, 619) w obszarze działalności pożytku publicznego.
W tym wskaźniku Górowo ma ok. 8,1% wydatków bieżących i 3. miejsce w województwie.
No to spójrzmy do budżetu z 2023 r., na którym bazuje ranking:
• w dziale 852 – Pomoc społeczna,
• w rozdziale 85203 – Ośrodki wsparcia,
• w paragrafie 282 – Dotacja celowa z budżetu na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych do realizacji stowarzyszeniom
jest pozycja około 1,895 mln zł dotacji na centrum „Barka” prowadzone przez stowarzyszenie Jesteśmy Razem – zadanie zlecone, finansowane głównie środkami zewnętrznymi, ale przepuszczane przez budżet miasta, bo stowarzyszenie ma tu siedzibę.
Jeśli zestawimy to z udziałem 8,1% w wydatkach bieżących, widać bardzo wyraźnie:
• prawie cały wskaźnik „NGO” robi jedna dotacja do Barki,
• inne NGO-sy dostają łącznie 41 323 zł, co stanowi 2,1%; Barka to 97,9% wszystkich dotacji dla NGO.
FRDL widzi to jako:
„duży procent wydatków bieżących gmina kieruje do organizacji pozarządowych”.
Tymczasem rzeczywistość jest diametralnie inna:
• to nie jest 20–30 lokalnych stowarzyszeń,
• tylko jedno duże, wyspecjalizowane centrum wsparcia o ponadlokalnym zasięgu, działające w formule zadania zleconego.
Dopalacz nr 3: Oświata – wysoki wskaźnik, bo Górowo jest szkolnym hubem
Wskaźnik oświatowy FRDL to:
„Wydatki bieżące na oświatę, wychowanie i opiekę nad dzieckiem w wieku do lat 3 na 1 mieszkańca w wieku 0–17 lat” – dział 801 i 854 plus żłobki (85505–85507), podzielone przez liczbę mieszkańców 0–17 wg PESEL.
Górowo ma tu ok. 13,2 tys. zł na mieszkańca w wieku 0–17 i 10. miejsce w województwie.
Na papierze:
„nasze dzieci mają jedne z najlepiej finansowanych systemów edukacji w regionie”.
Ale struktura oświaty w Górowie jest specyficzna:
• do szkół w mieście chodzą dzieci nie tylko z gminy miejskiej, lecz także z gminy wiejskiej,
• liceum w Górowie obsługuje uczniów z całej okolicy,
• przedszkole miejskie przyjmuje również dzieci z gminy wiejskiej, która nie ma własnego przedszkola,
• są też szkoła podstawowa i liceum z językiem ukraińskim, a w budżecie widać projekty typu „Wielokulturowość to nasz potencjał” i wydatki finansowane ze środków zewnętrznych, związane m.in. z edukacją i integracją.
Co to oznacza w praktyce?
• Licznik (wydatki bieżące na oświatę) obejmuje wszystkich uczniów, także spoza gminy miejskiej i z programów dla uchodźców.
• Mianownik (liczba mieszkańców 0–17) uwzględnia tylko dzieci zameldowane w Górowie.
Wniosek (to już interpretacja na bazie metodologii i znajomości lokalnego układu szkół):
Ranking nagradza Górowo za to, że jest ponadlokalnym centrum usług edukacyjnych, ale wskaźnik „13,2 tys. zł na dziecko” jest zafałszowany.
Duża część tych pieniędzy idzie na uczniów spoza miasta lub na specjalne programy (np. ukraińskie), a wskaźnik dzieli to tylko przez „nasze” dzieci 0–17.
To kolejny dopalacz – po prostu efekt roli miasta jako oświatowego węzła, a nie wyłącznie „bogactwa edukacyjnego” mieszkańców.
I to wszystko przy biedzie, wyludnianiu i rosnącym długu
Tymczasem w tej samej dokumentacji budżetowej 2023 widzimy:
• deficyt budżetu ponad 3,2 mln zł,
• emisję nowych obligacji i zaciągnięcie pożyczki,
• łączny dług ok. 9,76 mln zł w obligacjach i 570 tys. zł pożyczki na koniec roku 2023, ( Na koniec 2024 roku zadłużenie miasta wynosi około 11,3 mln zł)
• WPF z rozpisanymi kolejnymi latami spłat, pilnowanymi na granicy wskaźnika z art. 243 u.f.p.
Do tego dochodzi:
• bardzo niska pozycja w zakresie dochodów własnych na mieszkańca (71/114),
• zerowe środki UE w okresie bazowym,
• niekorzystna demografia – przyrost naturalny i saldo migracji należą do najsłabszych w regionie (co FRDL wprost pokazuje).
Czyli model jest taki:
Małe, biedne, kurczące się i starzejące miasto z rosnącym zadłużeniem, które w rankingu wygląda na lidera dzięki trzem „dopalaczom”:
– zakończonemu remontowi OK,
– dotacji do Barki,
– roli szkolnego i przedszkolnego hubu dla okolicznych gmin i uchodźców.
Radio Erewań
Starsi na pewno pamiętają Radio Erewań i związany z nim dowcip:
„Radio podało informację, iż na placu Czerwonym w Moskwie rozdają rowery. Niestety, na drugi dzień w eter poszło dementi – nie rozdają, ale kradną, nie rowery, ale samochody i nie w Moskwie, ale Leningradzie.” :-))))
Z rankingiem FRDL i ratuszową narracją jest trochę podobnie:
• nie „wysokie wydatki na kulturę dla mieszkańców od lat”,
tylko duży remont i doposażenie Ośrodka Kultury, którego przyszłość właśnie staje się przedmiotem sporów;
• nie „gmina hojnie wspiera dziesiątki NGO”,
tylko jedna duża dotacja dla Barki, technicznie przechodząca przez nasz budżet;
• nie „dzieci z Górowa mają luksusowy system edukacji”,
tylko miasto pełniące rolę oświatowego centrum dla szerszego obszaru, z kosztami liczonymi na „nasze” dzieci;
• nie „bogata, nowoczesna gmina sukcesu”,
tylko biedne, wyludniające się miasto, które statystycznie wygląda lepiej, niż wygląda codzienność na ulicy.
Już miałem kończyć ten przydługi i zapewne nudny tekst kiedy wpadłem na pomysł, aby Irenka z Zosią policzyły jaka byłaby pozycja Górowa, gdyby wyłączyć dwa pierwsze dopalacze.
Efektu szkół niestety się nie da ominąć, bo nie wiem ile uczniów z gminy wiejskiej chodzi do szkół miejskich.
Po ładnych paru minutach panienki stwierdziły:
„Gdyby odjąć od wskaźników dotację dla Barki oraz efekt jednorazowego remontu i doposażenia Ośrodka Kultury, Górowo wciąż pozostałoby najlepszą gminą w powiecie bartoszyckim, ale w skali województwa szacujemy spadek z 6 miejsca do okolic 15–25 miejsca.
Wśród samych gmin miejskich z podium (3. miejsce) przesunęłoby się na dół pierwszej dziesiątki. Innymi słowy: z „lidera regionu” stajemy się raczej solidnym średniakiem, który w powiecie wygląda dobrze głównie dlatego, że reszta wypada jeszcze gorzej.”
(Wyliczenie oparte na danych z arkusza FRDL i sprawozdania budżetowego gminy za 2023 r.)
Puenta?
Ano zawsze należy być jak niewierny Tomasz, zwłaszcza jak się ma do czynienia z władzą.
——————————-
Zdjęcia z profilu publicznego – Miasto Górowo iławeckie
Radio Olsztyn
#RankingGmin #WarmińskoMazurskie #FRDL #GUS #Samorząd #RozwójLokalny
